Fandom

Kosova Wiki

Gjuha latine

22,419pages on
this wiki
Add New Page
Talk0 Share

Gjuha latine ose latinishtja është një gjuhë e lashtë indo-evropiane e cila fillimisht është folur në rajonin romak të quajtur Latium. Kjo gjuhë fitoi rëndësi të madhe si gjuha zyrtare e Perandorisë Romake. Gjithë gjuhët romake e kanë origjinën tek latinishtja dhe fjalë me prejardhje nga kjo gjuhë gjenden edhe sot në gjuhët moderne si anglishtja, italishtja, frëngjishtja, spanjishtja, rumanishtja, etj. Mendohet se 80% e fjalëve zyrtare të gjuhës angleze rrjedhin nga gjuha latine. Për më tepër që në botën perëndimore latinishtja vazhdon të jetë gjuha ndërkombëtare në shkencë dhe politikë që prej 1000 vjetësh. Gjuha latine mbetet gjuha zyrtare e Kishës Katolike, çka e bën atë gjuhën zyrtare të Vatikanit.

Latinishtja bën pjesë në grupin e gjuhëve italike.

Pas lindjes dhe lulëzimit të saj në rrjedhën e të paktën 2.200 vjetëve, latinishtja filloi ngadalë të vdesë rreth qindvjeçarit të XVI.

Historia Edit

thumb| right|110px|Teksti më i vjetër latin, që është gjetur Para ekspansionit e kulturës romake në vendët të tjera të Evropës, Latinishtja ishte flitur vetëm në qytetin e Romës dhe në rajonin e saj (Latium). Më vonë zona e Gjuhës latine zgjeronte në tërë emprin romak. Bashkë më Greqishtën e lashtë Latinishtja ishte gjuha zyrtare në shtetin e Romës antike. Latinshtja standarde është për të dalluar nga Latinishtja e popullit. Kjo formë e gjuhës latine ishte (nëse të shiqojmë gramatikën) shumë më e lehtë, se standardja. Sidomos ushtarët e Romës (Legjionarët) e kishin flitur këtë Latnishtjen e popullit. Filologu gjerman Wilfried Stroh thotë, që Gjuha standarde latine ishte vdekur bile pas disa shekujë pas Lindjen e Krishtit.[1]. Fakt është, që konkurrenti më i madh në atë kohë kishte qend gjuha greke antike. Sidoqoftë Latinishtja ka qend Lingua Franca e Evropës në atë kohë.

Normalisht gjuha latine ishte shkruar në formën scriptio continua, do më thonë së ndër fjalevë nuk ka pasur donjë distancë. Shkronja të vogla dhe shenja pikësimë nuk ka pas. Kështu tekstët latine janë shumë të vështira për t'i lexuar.



Këtu një shembull nga Metarmofosët e Ovidit (krijimi):

Shkrimi antik: Shkrimi në ditën e sotme:

AVREAPRIMASATAESTAETASQVAEVINDICENVLLO
SPONTESVASINELEGEFIDEMRECTVMQVECOLEBAT
POENAMETVSQVEABERANTNECVERBAMINANTIAFIXO
AERELEGEBANTVRNECSVPPLEXTVRBATIMEBAT
IVDICISORASVISEDERANTSINEVINDICETVTI
NONDVMCAESASVISPEREGRINVMVTVISERETORBEM
MONTIBVSINLIQVIDASPINVSDESCENDERATVNDAS
NVLLAQVEMORTALESPRAETERSVALITORANORANT
NONDVMPRAECIPITESCINGEBANTOPPIDAFOSSAE
NONTVBADIRECTINONAERISCORNVAFLEXI
NONGALEAENONENSISERANTSINEMILITISVSV
MOLLIASECVRAEPERAGEBANTOTIAGENTES

Aurea prima sata est aetas, quae vindice nullo,
sponte sua, sine lege fidem rectumque colebat.
poena metusque aberant nec verba minantia fixo
aere legebantur, nec supplex turba timebat
iudicis ora sui, sed erant sine vindice tuti.
nondum caesa suis, peregrinum ut viseret orbem,
montibus in liquidas pinus descenderat undas,
nullaque mortales praeter sua litora norant.
nondum praecipites cingebant oppida fossae,
non tuba directi, non aeris cornua flexi,
non galeae, non ensis erant: sine militis usu
mollia securae peragebant otia gentes.

Gramatika Edit

Ndikimi i latinishtes në gjuhët evropiane Edit

Shiko edhe Edit

Lidhje të jashtme Edit

Talk:Article (edit|article|history|links|watch|logs) Efemeris Gazetë krejtësisht latinisht.

Talk:Article (edit|article|history|links|watch|logs) Nuntii Radio gazetë latinisht.

Talk:Article (edit|article|history|links|watch|logs) Forum romanum: Corpus Scriptorum Latinorum: bibliotekë tekstesh dhe përkthimesh latine.

(Anglisht) Biblioteka latine: Mbledhje tekstesh latine: klasike, kristiane, mesjetare, dhe moderne.

(Anglisht) Kurs i latinishtes klasike: kurs falas për mësimin e latinishtes.

Referenca Edit

[1]


Latinisht Kategoria:Gjuhët Indo-Evropiane

af:Latyn als:Latein am:ሮማይስጥ an:Latín ang:Lǣden ar:لغة لاتينية arc:ܠܫܢܐ ܠܐܛܝܢܝܐ arz:لاتينى ast:Llatín az:Latın dili bar:Latein bat-smg:Luotīnu kalba bcl:Tataramon na Latin be:Лацінская мова be-x-old:Лацінская мова bg:Латински език bm:Latin bn:লাতিন ভাষা br:Latin bs:Latinski jezik ca:Llatí cbk-zam:Lengua Latin cdo:Lá-dĭng-ngṳ̄ ceb:Pinulongang Latin co:Lingua latina cs:Latina cu:Лати́ньскъ ѩꙁꙑ́къ cv:Латин чĕлхи cy:Lladin da:Latin de:Latein diq:Latinki el:Λατινική γλώσσα en:Latin eo:Latina lingvo es:Latín et:Ladina keel eu:Latin ext:Luenga latina fa:زبان لاتین fi:Latina fr:Latin frp:Latin fur:Lenghe latine fy:Latynsk ga:An Laidin gan:拉丁語 gd:Laideann gl:Lingua latina gn:Latinañe'ẽ gv:Ladjyn hak:Lâ-tên-ngî he:לטינית hi:लातिनी भाषा hif:Latin hr:Latinski jezik hsb:Łaćonšćina hu:Latin nyelv hy:Լատիներեն ia:Lingua latin id:Bahasa Latin is:Latína it:Lingua latina ja:ラテン語 jv:Basa Latin ka:ლათინური ენა kg:Kilatini kn:ಲ್ಯಾಟಿನ್ ko:라틴어 ku:Zimanê latînî kw:Latin la:Lingua Latina lad:Lingua latina lb:Latäin li:Latien lij:Lengua latinn-a lmo:Latin ln:Latina lo:ພາສາລາແຕັງ lt:Lotynų kalba lv:Latīņu valoda mg:Latina mhr:Латин йылме mk:Латински јазик ml:ലാറ്റിന്‍ mr:लॅटिन भाषा ms:Bahasa Latin nah:Latintlahtōlli nap:Lengua latina nds:Latiensche Spraak nds-nl:Latien new:ल्याटिन भाषा nl:Latijn nn:Latin no:Latin nov:Latinum nrm:Latîn oc:Latin os:Латинаг æвзаг pl:Łacina pms:Lenga latin-a pnb:لاطینی pt:Latim qu:Latin simi rm:Latin ro:Limba latină ru:Латинский язык sah:Латыын тыла sc:Limba latina scn:Lingua latina sco:Laitin leid sh:Latinski jezik simple:Latin language sk:Latinčina sl:Latinščina sr:Латински језик stq:Latiensk su:Basa Latin sv:Latin sw:Kilatini szl:Łaćina ta:இலத்தீன் te:లాటిన్ tg:Забони лотинӣ th:ภาษาละติน tl:Wikang Latin tpi:Tok Latin tr:Latince ug:لاتىن تىلى uk:Латинська мова ur:لاطینی زبان uz:Lotin tili vec:Łéngoa latina vi:Latinh vls:Latyn wa:Latén war:Linatin wuu:拉丁文 yi:לאטיין yo:Èdè Látìnì zh:拉丁语 zh-min-nan:Latin-gí zh-yue:拉丁話


Cite error: <ref> tags exist, but no <references/> tag was found

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Also on Fandom

Random Wiki