Wikia

Kosova Wiki

Lufta e Parë Botërore

Talk0
22,400pages on
this wiki

thumb|300px|Thumb|Pamje nga Lufta e I Botërore. thumb|300px|Shtetet e përfshira në Luftën e Parë Botërore.
Me të kaltër: Pakti i Trefishtë dhe aleatët
Me të zezë: Perandoritë qendrore.
Lufta e Parë Botërore apo Lufta e Madhe ishte lufta që përfshiu pothuajse gjithë botën, nga viti 1914 deri në vitin 1918. Kjo luftë e paparë ndonjëherë në historinë e njerëzimit i kushtoi atij humbjen e mbi nëntë milionë njerëzve. "Lufta e Madhe" përfshiu gjashtë kontinentet e banuara të lëmshit tokësor: Evropën, Azinë, Afrikën, Amerikën e Jugut, Amerikën e Veriut dhe Australinë.

Lufta e I Botërore nisi me vrasjen e kryedukës Franc Ferdinandit, trashëgimtarit të tronit të Perandorisë Austro-HungarezeSarajevëBosnjës nga kombëtaristi serbo-boshnjak Gavril Princip me 28 qershor 1914.

Në këtë konflikt mbarëbotëror të armatosur u përballuan dy fuqi të mëdha: Perandoritë qendrore (Perandoria gjermanike dhe Perandoria Austro-Hungareze) dhe nga ana tjetër Pakti i Trefishtë (me Mbretëritë e Bashkuara, Francën, dhe Rusinë). Lufta e Madhe filloi me 4 gusht 1914 dhe përfundoi më 11 nëntor 1918 me fitoren e Paktit të Trefishtë.

Lufta shkaktoi shpërbërjen e katër perandorive: Perandorisë Austro-Hungareze, Prusisë, Perandorisë Osmane dhe Rusisë. Gjermania humbi perandoritë koloniale dhe shtetet evropiane të Çekosllovakisë, Estonisë, Finlandës, Letonisë, Lituanisë, Polonisë dhe Jugosllavisë fituan pamvarësinë.

Lufta e I Botërore shënoi mbarimin e rendit botëror që u vendos pas Luftërave Napoleoniane, dhe ishte një shkaktare e rëndësishme për shpërthimin e Luftës së Dytë Botërore.

Shkaqet Edit

1.Rivaliteti mes shteteve per te vendosur hegjemonine e tyre ne kolonite me te largeta 2.Politika agresive qe ndiqnin shtetet ndaj njeri-tjetrit dhe gara e shfrenuar e armatimeve 3.Konflitet mes shteteve per pabarazine ekonomike dhe lindja e ndjenjes se nacionalizmit

Shpërthimi i luftës Edit

Shkaqet e luftës së 1 Botërore ishin të shumëllojshme.Britania e Madhe dhe Franca humbën parësin ekonomike dhe ushtarake, kurse vendi i tyre ishte marrë nga forcat e reja ushtarako-ekonomike SHBA , Gjermani dhe Japonia.Ky ekulibër i ri ushtarako-ekonomik, këmbëngulja për ndarje të re të botës në zona per ndikim, ndarja e re koloniale, dëshira për sigurim të tregjeve të reja dhe lëndë të parë- e gjitha kjo e komplikoi seriozisht jetën politike ndërkombëtare dhe krizat politike bëheshin gjithnjë me te shpeshta dhe më të rrezikshme.Rivaliteti midis fuqive të mëdha u theksua në Evropë,Azi dhe Afrikë. Për arritjen më të mirë të qëllimeve të tyre, fuqitë e mëdha evropiane formuan dy blloqe të luftarako-politike ANTANTEN dhe FORCAT QENDRORE

Pasojat Edit

Pasojat me te madha gjate lutes se 1 boterore ishin shkaterimet dhe demet qe u bene, si psh. vdekja e njerzve, shkaterrimi i shtepive, i fabrikave, i shkollave, i urave etj. Pasojat qe solli Lufta I Boterore ishin te shumta. 1.Ne fushen politike:Solli ndryshimin e kufinjve dhe lindjen e shteteve te reja 2.Ne fushen sociale:Mbi 8.5 milion njerez u vrane. 3.Ne fushen ekonomike:a)Shpenzimet e shumta ne fushen ushtarake sollen rrenimin ekonomik te Britanise se Madhe dhe te Gjermanise b)Tokat me bujqesore te Frances dhe te Belgjikes mbeten djerre ose u shkaterruan c)U rrit niveli i papunesise sepse moshat e reja dhe ata qe ishin te afte te punonin kishin marre pjese ne lufte dhe ishin vrare ose ishin gjymtuar.--77.242.30.81 4 Tetor 2009 13:55 (CEST)

Ngatërresë ndërmjet Fuqive Qëndrore Edit

Strategjia e Fuqive Qëndrore vuajti nga pamundësia për komunikim. Gjermania kishte pranuar të mbështeste pushtimin austro-hungarez nga Serbia, por interpretimi i kuptimit të saj ndryshonte. Liderët e Austro- Hungarezëve besonin se Gjermania do të mbulonte anën veriore kundra Rusisë. Sidoqoftë, Gjermania parashikoi drejtimin austro-hungarez drejt shumicës së trupave të tij kundër Rusisë, në kohen që Gjermania luftonte me Francën. Ky ngatërrim detyroi ushtrinë austro-hungareze te shpërndante forcat e saj ndërmjet Rusisë dhe Serbisë. Në 9 Shtator, 1914 programi I shtatorit,një plan I cili detajoi dëshirat specifike të Gjermanisë për luftë dhe kushtet që Gjermania vuri për t’u ndaj Fuqive Aleate, u përjashtua nga kancelari gjerman Theobald von Bethmann Hollweg.

Krimet e luftës Edit

Gjenocidi armen Edit

Masakra e Belgjikës Edit

Në Belgjikë, trupat gjermane, nga frika e ushtarëve guerile të Francës dhe Belgjikës, masakruan banorët e qytetit të Andenne (211 të vdekur), Tamines (384 të vdekur), dhe Dinat (612 të vdekur). Në 25 gusht 1914, gjermanët i vunë zjarrin qytetit Leuven, dogjën librarinë me afërsisht 230,000 libra, vranë 209 civile dhe detyruan 42,000 të evakuoeshin. Këto veprime sollën dënim në mbarë botën.

Teknika Edit

Media Edit

Template:Multi-video start Template:Multi-video item Template:Multi-video item Template:Multi-video end

Shiko edhe Edit

Lidhje të jashtme Edit

Kategoria:Lufta e Parë Botërore Kategoria:1914Kategoria:1915Kategoria:1916Kategoria:1917Kategoria:1918

af:Eerste Wêreldoorlog als:Erster Weltkrieg an:Primera Guerra Mundial ang:Fyrst Ƿoruldgūþ ar:الحرب العالمية الأولى arz:الحرب العالميه الاولانيه ast:Primera guerra mundial az:Birinci dünya müharibəsi bar:Erster Wödkriag bat-smg:Pėrma svieta vaina bcl:Enot na Gyerang Pankinaban be:Першая сусветная вайна be-x-old:Першая сусьветная вайна bg:Първа световна война br:Brezel-bed kentañ bs:Prvi svjetski rat ca:Primera Guerra Mundial co:Prima guerra mundiale crh:Birinci Cian cenki cs:První světová válka cv:Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи cy:Y Rhyfel Byd Cyntaf da:1. verdenskrig de:Erster Weltkrieg el:Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος eml:Prémma guèra mundièl en:World War I eo:Unua mondmilito es:Primera Guerra Mundial et:Esimene maailmasõda eu:Lehen Mundu Gerra ext:I Guerra Mundial fa:جنگ جهانی اول fi:Ensimmäinen maailmansota fr:Première Guerre mondiale fur:Prime vuere mondiâl fy:Earste Wrâldkriich ga:An Chéad Chogadh Domhanda gan:第一次世界大戰 gd:An Cogadh Mòr gl:Primeira Guerra Mundial gn:Peteĩha Ñorairõ Guasu gv:Yn Chied Chaggey Dowanagh he:מלחמת העולם הראשונה hi:प्रथम विश्वयुद्ध hif:World War I hr:Prvi svjetski rat hu:Első világháború ia:Prime Guerra Mundial id:Perang Dunia I io:Unesma mondo-milito is:Fyrri heimsstyrjöldin it:Prima guerra mondiale ja:第一次世界大戦 jv:Perang Donya I ka:პირველი მსოფლიო ომი kn:ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ ko:제1차 세계 대전 ksh:Eezte Weltkreech la:Bellum Orbis Terrarum I lb:Éischte Weltkrich li:Örsjte Waeltkreeg lt:Pirmasis pasaulinis karas lv:Pirmais pasaules karš mg:Ady Lehibe Voalohany mk:Прва светска војна ml:ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം mn:Дэлхийн нэгдүгээр дайн mr:पहिले महायुद्ध ms:Perang Dunia Pertama mwl:Purmeira Guerra Mundial my:ပထမ ကမ္ဘာစစ် nah:Īyāōyo in Cemānāhuac Inic Cē nds:Eerste Weltkrieg nds-nl:Eerste Wealdkrieg nl:Eerste Wereldoorlog nn:Den fyrste verdskrigen no:Første verdenskrig nrm:Preunmié Dgèrre Mondiale oc:Primièra Guèrra Mondiala om:Warrana Adunya 1 pa:ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ pap:Prome Guera Mundial pl:I wojna światowa pt:Primeira Guerra Mundial qu:Huk ñiqin pachantin maqanakuy ro:Primul Război Mondial ru:Первая мировая война sc:Prima Gherra Mundiale scn:Prima Guerra Munniali sh:Prvi svjetski rat simple:World War I sk:Prvá svetová vojna sl:Prva svetovna vojna so:Dagaalkii koowaad sr:Први светски рат stq:Eerste Waareldkriech su:Perang Dunya I sv:Första världskriget sw:Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia ta:முதல் உலகப் போர் te:మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం th:สงครามโลกครั้งที่หนึ่ง tl:Unang Digmaang Pandaigdig tr:I. Dünya Savaşı uk:Перша світова війна ur:پہلی جنگ عظیم vec:Prima guera mondiałe vi:Đệ nhất thế chiến vls:Êestn Weireldoorloge wa:Prumire guere daegnrece war:Syahan nga Gyera Pankalibutan wo:Xareb Àdduna bu Njëkk yi:ערשטע וועלט מלחמה yo:Ogun Àgbáyé Kìíní zh:第一次世界大战 zh-min-nan:Tē-it-chhù Sè-kài Tāi-chiàn zh-yue:第一次世界大戰

Around Wikia's network

Random Wiki