FANDOM


Matematika është mbretëreshë e shkencave. Ajo merret me studimin e raporteve sasiore dhe cilësore të objekteve konkrete dhe abstrakte, si dhe me studimin e formave hapësinore. Sipas Burbakistëve (Nicolas Bourbaki) ajo është shkencë që studion relacionet dhe në thelbin e saj është kuptimi i numrit. Matematika është shkencë deduktive d.m.th përfundimet e saj janë të përgjithshme dhe të sakta.

Fillimet e matematikës humben në thellësitë e shekujve dhe ajo u shfaq si rezultat i vështrimeve dhe përvojës së njerëzve në përballje me problemet dhe nevojat praktike. Sistematizimi dhe përmbledhja e njohurive matematikore ka filluar relativisht vonë. Kinezët e lashtë, civilizimi i Inkëve, pastaj në Indi kishte një zhvillim të konsiderueshëm të matematikës.

Në Greqinë antike matematika përjetoi një zhvillim të paparë nga një plejadë e tërë matematikanësh siç janë: Pitagora, Talesi, Platoni, Eudoksi, Euklidi, Arkimedi etj. Grekët e vjetër matematikën e kuptonin në sensin e gjeometrisë dhe të parët ishin ata që të vërtetat matematikore të cilat ato i quanin teorema i vërtetonin. Njohuritë matematikore të grekëve të vjetër më vonë i përvetësuan dhe i pasuruan arabët të cilët quhen edhe themelues të algjebrës. Përkthimet arabe të veprave të matematikanëve grekë në mesjetë depërtuan në Evropë.

Pastaj shtytjen dhe zhvillimin e matematikës e morën në dorë Evropianët. Në këtë periudhë mund të përmendim Vietin, Cardanon, Fibonaccin etj. Më vonë dolën në skenë Descartesi, Pascali, Leibnitzi, Bernoulli, Gaussi, Euleri etj. Në fund të shekullit XIX David Hilberti një matematikan i shkëlqyer gjerman në kongresin ndërkombëtar të matematikanëve të mbajtur në Paris në vitin 1900 propozoi dhe i formuloi njëzetetre (23) probleme matematikore të cilat shekulli XIX ia le në trashëgimi shekullit XX. Shumë prej këtyre problemeve i preokupuan matematikanët nga gjithë bota një kohë të gjatë dhe shumica e tyre u zgjidhën pas një pune të palodhshme ku participuan një numër i madh matematikanësh nga gjithë bota.

Matematika në ditët e sotme përjeton një zhvillim marramendës dhe është e shpërndarë në shumë degë të specializuara të cilat janë mjaft abstrakte. Në ditët e sotme është e pamundur të gjendët një autoritet si Hilberti i cili të ketë një pasqyrë të përgjithshme për të gjithë degët e matematikës. Poashtu nuk u gjet një matematikan i cili në fund të shekullit XX të propozonte probleme për shekullin XXI. Kjo është e kuptueshme sepse matematika si edhe të gjitha shkencat tjera kanë përjetuar një zhvillim të paparë.

Matematika në interaksion me shkencat tjera e ndihmon zhvillimin e tyre por në të njëjtën kohë ajo edhe vetë pasurohet. Sot matematika ka depërtuar edhe në ato degë të shkencës në të cilat deri para pak kohe as që ishte e imagjinueshme. Matematika në përgjithësi e mban karakterin e njerëzve të cilët e zhvillojnë atë. Është i gabueshëm mendimi i njerëzve për të cilët matematika është e pakuptueshme se në matematikë nuk ka konteste dhe ç'do gjë është e qartë. Ndërmjet matematikanëve ka pikëpamje të ndryshme për matematikën. Fatmirësisht kjo nuk do të thotë se matematika nuk ka perspektiva të ndritshme.

Nocionet dhe simbolet matematikoreEdit

Janë shprehjet matematikore (psh. emrat e numrave, figurave, operacioneve), shprehjet për marrëdhënie në mes të sasive (më i madh, më i vogël, i barabartë), simbolizmin matematikor (psh. 4+3 = 7), konventat matematikore (psh. njësitë standarde të matjes, nderimi i përparësisë së operacioneve), rezultatet dhe formulat e caktuara (memorimi i llogarisë, psh.6 + 6, për të njehsuar 6 + 7; ose 1.345.864 + 1.345.864 per te njehsuar 1.345.864 + 1.345.865 njohja e formulës për sipërfaqen e katrorit; teorema e Pitagorës).[1]-Aja Gashi

Konceptet matematikoreEdit

Konceptet dhe strukturat themelore matematikore, jo vetëm si njësi të posaçme, por edhe në ndërlidhje me koncepte dhe struktura tjera matematikore. Asnjëri prej koncepteve matematikore që shtjellohet nuk na »paraqitet« vet për vete. Kështu, koncepti i shumëzimit është i lidhur me konceptin e mbledhjes, kurse koncepti i pjesëtimit me zbritje.

Konceptet dhe strukturat le të shqyrtohen edhe në kontekst të njohurive dhe ambienteve tjera matematikore dhe jashtëmatematikore si dhe në situata të ndryshme mësimore.[1]

Degët e matematikës Edit

Ndarja globale Edit

Disa nga degët e matematikës janë:

Teori matematikore Edit

Teoria e grupeveTeoria e gjasës(probabilitetit)Teoria e numrave

Historia e matematikës shqiptare Edit

Artikulli kryesor: Historia e matematikës

Shiko edhe këtëEdit

Burimi i të dhënaveEdit

  1. 1.0 1.1 Plan programi mësimor

Lidhje të jashtmeEdit

Template:Matematikëaf:Wiskunde als:Mathematik am:ትምህርተ ሂሳብ an:Matematicas ar:رياضيات as:গণিত ast:Matemátiques ay:Jakhu az:Riyaziyyat ba:Математика bar:Mathematik bat-smg:Matematėka be:Матэматыка be-x-old:Матэматыка bg:Математика bn:গণিত br:Matematikoù bs:Matematika ca:Matemàtiques ceb:Matematika co:Matematica crh:Riyaziyat cs:Matematika csb:Matematika cv:Математика cy:Mathemateg da:Matematik de:Mathematik diq:Matematik dsb:Matematika dv:ރިޔާޟިއްޔާތު el:Μαθηματικά eml:Matemâtica en:Mathematics eo:Matematiko es:Matemática et:Matemaatika eu:Matematika fa:ریاضیات fi:Matematiikka fiu-vro:Matõmaatiga fo:Støddfrøði fr:Mathématiques fur:Matematiche fy:Wiskunde ga:Matamaitic gd:Matamataig gl:Matemáticas gu:ગણિત gv:Maddaght hak:Sṳ-ho̍k haw:Makemakika he:מתמטיקה hi:गणित hr:Matematika ht:Matematik hu:Matematika ia:Mathematica id:Matematika ie:Matematica io:Matematiko is:Stærðfræði it:Matematica ja:数学 jbo:cmaci jv:Matematika ka:მათემატიკა kk:Математика kl:Matematikki km:គណិតសាស្ត្រ kn:ಗಣಿತ ko:수학 ks:علم ریاضی ku:Matematîk ky:Математика la:Mathematica lad:Matematika lb:Mathematik li:Mathematik lij:Matematica lmo:Matemàtega lo:ຄະນິດສາດ lt:Matematika lv:Matemātika map-bms:Matematika mk:Математика ml:ഗണിതം mn:Математик mr:गणित ms:Matematik nah:Tlapōhuayōtl nds:Mathematik nds-nl:Wiskunde ne:गणित nl:Wiskunde nn:Matematikk no:Matematikk nov:Matematike nrm:Caltchul oc:Matematicas pa:ਗਣਿਤ pag:Matematiks pl:Matematyka pms:Matemàtica ps:شمېر پوهنه pt:Matemática qu:Yupay yachay ro:Matematică roa-rup:Mathematicã ru:Математика sa:गणितं sc:Matemàtica scn:Matimàtica sco:Mathematics sh:Matematika si:ගණිතය simple:Mathematics sk:Matematika sl:Matematika sm:Matematika sr:Математика su:Matematika sv:Matematik sw:Hisabati ta:கணிதம் tet:Matemátika tg:Математика th:คณิตศาสตร์ tk:Matematika tl:Matematika tr:Matematik tt:Matematik uk:Математика uz:Matematika vec:Matemàtega vi:Toán học vo:Matemat war:Matematika wo:Xayma yi:מאטעמאטיק zh:数学 zh-classical:數學 zh-min-nan:Sò͘-ha̍k zh-yue:數學

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.