FANDOM


thumb|350px|Fig.1 Thyesa 1/4 Thyesat janë rezultat i pjesëtimit të dy numrave të plotë. Me fjalë tjera shprehja e trajtës

\frac{a}{b} apo a/b, ku a-ja quhet numërues dhe është numër i plotë kurse b-ja quhet emërues dhe është një numër i plotë i ndryshëm nga 0 quhet thyesë ose numër racional.

Pjestimi i dy numrave të plotë nuk është gjithmonë numër i plotë në ato raste themi se kemi pjesëtim me mbetje. Nëse kemi mbetje atëherë thyesa shkruhet si numër decimal p.sh 1/2 si 0,5 por mund të ndodh që numrat pas presjes të përsëriten pakufi shumë herë p.sh 1/3 do ta shkruanim rezultati do të ishte 0,333..., pra një numër decimal periodik 3-shi pas presjes dhjetore përsëritet pafund shumë herë. Pasi për të shkruar pakufi 3-sha do të na duhej pakufi kohë po e lëmë më mirë si 1:3 apo 1/3 :-).

Në Kalkulator thyesat shprehen si vijon: File:Thyesakalk2.jpg

Si shembull do ta trajtojmë thyesën \frac{1}{4}, thyesa \frac{1}{4} d.m.th se një objekt e ndajmë në katër pjesë dhe një prej tyre e marrim(një prej katër pra një të katërtat), në mënyrë grafik(Fig.1):

Shumzimi i thyesaveEdit

Shumzimi i thyesave është operacioni më i thjeshtë që bëhet me thyesat. Ai bëhet duke shumzuar emëruesin e thyesës parë me emëruesin e thyesës dytë dhe numëruesin e thyesës parë me numëruesin e thyesës dyty:

figura:Shumzimi.jpg

Në shembullin e fundit është bërë thjeshtimi i thyesave. Pasi vlen: Lejohet që të shumzohet ose të pjestohet numruesi dhe emëruesi (njëkohësisht me të njëjtin numër). Në këtë rastë numëruesi dhe emëruesi janë pjestuar me 23.

Pjestimi i ThyesaveEdit

Pjestimi i Thyesave bëhet gati i njëjtë me Shumzimin e Thyesave vetëm se në fillim bëhët rrotullimi i thyesës së djathtë dhe pastaj Shumzohen Thyesat si që u përshkrau më lartë:

figura:Pjestimi.jpg


Thyesat e dyfishtaEdit

Pasi më lartë thamë se thyesa është edhe pjestim i dy numrave(d.m.th. i Emëruesit dhe Numëruesit) mund të kemi iden që dy Thyesa në vendë që ti pjestojmë, ty shkruajm sy thyes. Më poshtë të shohim Operacionet me këtë lloj Pjestimi:

figura:Thyesat_e_dyfishta.jpg


Mbledhja dhe zbritja e thyesave me numrues të njejtëEdit

Mbledhja dhe Zbritja e thyesave jan operacione pak më të komplikuara se shumzimi dhe pjestimi i thyesave

Në qoftë se emëruesit e thyesave janë të njëjtë atërherë mbledhja dhe zbritja e thyesave është shumë e thjesht dhe bëhet si vijon: Emruesi shkruhet në vendin e emëruesit në rrezultat kurse numruesat mblidhen gjegjësisht zbriten psh:
Figura:Mbledhja dhe zbritja e Thyesave.JPG

Mbledhja dhe zbritja e thyesave me numërues të ndryshëmEdit

Mbledhja dhe zbritja e thyesave kur numruesat jane te ndryshem behet ne disa menyra. Njera prej menyrave eshte si vijon:

Ne numëruesin e rrezultatit shkruhet prodhimi i numruesve te thyesave qe duhet te mblidhen gjegjesisht te zbriten, kurse ne emrues te rrezultatit llogaritet mbledhja gjegjesisht zbritja e prodhimeve te emruesit te thyeses se par me numruesin e thyeses se dyt me prodhimin e emruesit te thyeses dyt me numruesin e thyeses par.(Shih figuren)

Figura:mbledhja_dhe_zbritja_e_thyeses2.JPG


Ne rastet kur kemi ne numrues numra te medhenj preferohet te perdoret shvp-ja(shumfishi me i vogel i perbashket) e numruesve te thyesave(shih me posht) te shohim ne nje shembull:

Figura:Mbledhja_e_thyesesshvp.JPG

Shumfishi me i vogel i perbashket(ShVP) dhe Pjestuesi me i madh i perbashket(PMP) i dy numraveEdit

Shvp-ja apo shumfishi me i vogel i perbashket llogaritet duke i ndar te dy antaret ne numra të thjeshtë(2,3,5,7,11,13,17,19,23,29...) dhe pastaj krahasohen zberthimet e te dy numrave, dhe shihet se psh 3-shi ka dal ke numri i par 3 her kurse ke numri i dyt, 2 her, ne kete rrast merret 2-shi 3-her dhe keshtu me rradh(shih figuren)

Figura:Shvp.JPG

Kurse PMP-ja apo pjestuesi me i madh i përbashket llogaritet ngjajshem i Shvp-ja vetem se kusht eshte qe numri i thjeshtë te kete dal ne te dy numrat(ne shembullin me lart 5-a nuk eshte te te dy numrat) dhe ne vend qe te marim maksimumin e paraqitjes si te Shvp-ja, ketu e marim minimumin, te shembulli me lart pmp(120,36)=2.2.3 (5-n pra nuk e marim se eshte zbërthim prim i vetem njerit nga numrat)

Lidhje të jashtme Edit

http://www.arndt-bruenner.de/mathe/scripts/bruchrechnung2.htm (Program per llogaritjen me thyesa)

http://www.arndt-bruenner.de/mathe/scripts/bruchrechnung2.htm#kuerzen (Program per thjeshtesimin e thyeses)

http://www.hirnwindungen.de/java/ggt.html (program per llogaritjen e shvp-se(ne program shkruhet kgV) dhe pmp-se(ggT))ar:كسر ay:Pachjta be:Дроб be-x-old:Дробы bg:Дроб (математика) bn:ভগ্নাংশ (গণিত) ca:Fracció cs:Zlomek da:Brøk de:Bruchrechnung el:Κλάσμα en:Fraction (mathematics) eo:Frakcio (matematiko) es:Fracción fa:کسر (ریاضی) fi:Jaollisuus fr:Fraction (mathématiques) gd:Bloigh (matamataig) he:שבר (מתמטיקה) hi:भिन्न id:Pecahan is:Almenn brot it:Frazione (matematica) ja:分数 ko:분수 (수학) lmo:Frazziun lt:Trupmena ml:ഭിന്നസംഖ്യ ms:Pecahan nds:Bröök nl:Breuk (wiskunde) nn:Brøk no:Brøk pl:Ułamek pt:Fração qu:Ch'iqtaku ru:Рациональная дробь scn:Frazzioni (matimàtica) simple:Fraction (mathematics) sk:Zlomok (matematika) sl:Ulomek sv:Bråk ta:பின்னம் th:เศษส่วน uk:Дроби yi:בראכטייל zh:分數

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.