Fandom

Kosova Wiki

Tsunami

22,419pages on
this wiki
Add New Page
Talk0 Share

Cunami (në anglisht Tsunami) janë valë të gjata të shkaktuara nga çvendosjet tektonoke të plakave të fundit të oqeaneve, gjegjsisht lëkundjet nënoqeanike-nëndetare.

Termi rrjedh nga japonishtja që do të thotë "valë porti".

Para mbërritjes së cunamit, deti tërhiqet në largësi të madhe, e më pas drejt bregut vjen një valë me një shpejtësi deri 300m/sek, dhe një amplitudë e cila varet nga forma e gjirit të detit që ajo godet. Në gjire të cilat kanë formën e gërmës "U" ose "V", kjo amplidudë mund të arrijë disa dhjetëra metra.

Mundësia e paralajmërimt dhe dëmet e cunamit Edit

Cunamet janë një fenomen i cili mund të ndodhë kryesisht mbas tërmeteve shumë të mëdhenj, mirëpo meqë zakonisht hipoqendra e tërmeteve ndodhet larg brigjeve ku vërehet cunami, ato mund të jenë të paralajmërueshme. Për këtë qëllim sot rotull Oqeanit Paqësor, që është zona ku vërehen me shumë cunamet, është ngritur një sistem paralajmërimi.

Mirëpo edhe pse i paralajmëruar, ka patur raste kur cunami përsëri ka shkaktuar dëme të jashtëzakonshme. I tillë ka qenë rasti i tërmetit të vitit 1960 në Kili, i cili shkaktuoi një cunam në brigjet japoneze. Duke menduar se kaloi çdo rrezik pas valës së parë njerëzit u rikthyen në vendbanime, por kjo valë u pasua nga një e dytë akoma më e madhe.

Cunamet në Europë dhe Shqipëri Edit

Cunami, është një fenomen i njohur nga gjeologët, dhe i studiuar prej tyre. Ai është i klasifikuar si një gjeorrezik, me prejardhje nga veprimtaria sizmike. Cunami më i madh i dokumentuar në Europë ka qenë në Lisbonë, me një amplitudë 6-15 metra.

Një rast i njohur cunami është vërtetuar se ndodhi në Mesdhe pas vullkanit në ishullin e Santorinit të greqisë, i cili nga disa studiues mendohet se është shkaku i shkatërrimit të qytetit mitologjik të Atlantidës.

Edhe në Shqipëri, ekziston dhe rreziku i cunamit, sidomos në bregdetin Adriatik, i përqëndruar në grykëderdhjen e Bunës, Durrës dhe Vlorë.

Nga kronikat mësohet se sidomos tërmeti i vitit 1866 me magnitudë 6.5 ballë, shkaktoi një dallgë të madhe e cila përmbyti bregun nga Kanina në Nartë. Edhe tërmeti i vitit 1979, në Shkodër-Lezhë shkaktoi një dallgë por jo shumë të madhe.

Referencat: Libri: "A mund të mbrohemi nga tërmetet", Siasi Koçiu, botim i Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë 2000.af:Tsoenami

an:Tsunami ar:تسونامي be-x-old:Цунамі bg:Цунами br:Tsunami bs:Cunami ca:Tsunami cs:Tsunami cy:Tsunami da:Tsunami de:Tsunami el:Τσουνάμι en:Tsunami eo:Cunamo es:Maremoto et:Tsunami eu:Tsunami fa:سونامی fi:Tsunami fr:Tsunami fy:Tsûnamy ga:Súnámaí gan:海嘯 gl:Tsunami gu:સુનામી he:צונמי hi:सूनामी hr:Cunami hu:Szökőár ia:Tsunami id:Tsunami is:Flóðbylgja it:Tsunami ja:津波 jv:Tsunami kab:Tsunami kn:ಸುನಾಮಿ ko:지진 해일 ku:Tsunamî la:Megacyma lb:Tsunami li:Tsunami lt:Cunamis lv:Cunami map-bms:Tsunami mk:Цунами ml:സുനാമി mn:Цунами mr:त्सुनामी ms:Tsunami my:ဆူနာမီ nds:Tsunami nds-nl:Vleuigolve nl:Tsunami nn:Flodbølgje no:Tsunami om:Tsunamis pl:Tsunami pt:Tsunami ro:Tsunami ru:Цунами scn:Tsunami sh:Tsunami si:සුනාමි simple:Tsunami sk:Cunami sl:Cunami sr:Цунами su:Sunami sv:Tsunami sw:Tsunami ta:ஆழிப்பேரலை te:సునామి th:คลื่นสึนามิ tr:Tsunami uk:Цунамі ur:جنوبی ايشيا ميں سونامی vi:Sóng thần war:Tsunami wuu:海啸 yi:צונאמי zh:海啸 zh-min-nan:Hái-tiòng zh-yue:海嘯

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.